ધૂપસળી

ઘણા એવા હિન્દુ વિચારકો છે, જેઓ આ બાબતે ખૂબ જ મૂંઝવણમાં રહે છે કે વાસ્તવમાં હિન્દુ કોણ છે અને કોણ હિન્દુ નથી? આવા કહેવાતા વિચારકોએ ક્યારેય હિન્દુ શાસ્ત્રોનો ગંભીરતાથી અભ્યાસ કર્યો જ નથી. જો કર્યો હોત, તો તેઓ જાણતા હોત કે હિન્દુ એ જ છે, જે વેદોને સર્વોચ્ચ, સાર્વભૌમ, દિવ્ય અને અપૌરુષેય માને છે. જે આવું માનતા નથી, તેઓ હિન્દુ જ નથી. 'પૌરુષેય'નો અર્થ થાય છે, જેની રચના કોઈ પુરુષે – એટલે કે મનુષ્યે – કરી હોય. વેદ અપૌરુષેય છે. વળી, વેદોના પરિપ્રેક્ષ્યમાં 'પુરુષ'નો અર્થ માત્ર મનુષ્ય જ નહીં, પરંતુ કોઈપણ જીવાત્મા, એટલે કે દેવતા પણ થાય છે. તેથી અપૌરુષેયનો અર્થ એવો થાય છે કે જેની રચના કોઈ દેવતાએ પણ કરી નથી. એટલે કે વેદ સ્વયંભૂ છે. શાસ્ત્રો અનુસાર સૃષ્ટિના ઉદયની સાથે જ, એટલે કે બ્રહ્માજીની ઉત્પત્તિની સાથે જ વેદોનો ઉદય થાય છે અને સૃષ્ટિના લયની સાથે જ તેમનો પણ લય થઈ જાય છે. આ દરમિયાન સૃષ્ટિના આરંભમાં ઋષિઓ વેદમંત્રોનું દર્શન કરે છે અને તેમનું સંકલન કરે છે. તેથી તેમને 'મંત્રદ્રષ્ટા' કહેવામાં આવે છે. આ તો થઈ પરંપરાગત વિચારોની વાત. પરંતુ આ વિચારધારાને પડકારનારા કહેવાતા હિન્દુ વિચારક...

આપણે માનીએ છીએ કે વેદ અપૌરુષેય છે, એટલે કે મનુષ્ય દ્વારા રચાયેલા નથી. તેઓ સૃષ્ટિની સાથે જ પ્રગટ થાય છે અને સૃષ્ટિના લયની સાથે જ લય પામે છે. આ સિદ્ધાંત ખૂબ જ સરળતાથી સાબિત કરી શકાય તેમ છે (વાંચો વેદ માનવનિર્મિત નહિં, અપૌરુષેય અને નિત્ય છે: એક તાર્કિક વિવેચન ). પરંતુ તેની સાથે જ સંસ્કૃત ભાષા પણ અપૌરુષેય બની જાય છે, કારણ કે વેદોની રચના સંસ્કૃત ભાષામાં જ થઈ છે. આપણે તો સંસ્કૃતને 'દેવભાષા' જ માનીએ છીએ, એટલે કે દેવતાઓ જે ભાષા બોલે છે તે ભાષા. આવી ભાષાની રચના મનુષ્યે કરી હોય એવો પ્રશ્ન જ ઊભો થતો નથી. તેમ છતાં આધુનિક ભાષાવિદોનો મત આનાથી તદ્દન વિપરીત છે. ચાલો, જોઈએ કે આધુનિક ભાષાવિદો શું કહે છે. ૧. બધી ભાષાઓનું મૂળ સંસ્કૃત નથી. ૨. બધી ભાષાઓ મનુષ્યો દ્વારા ક્રમશઃ, સમય સાથે વિકસાવવામાં આવી છે. (Evolution of Languages) ૩. કેટલાક ભાષાવિદો માને છે કે પશુ-પક્ષીઓના અવાજો સાંભળીને મનુષ્યોએ પ્રથમ અક્ષરો બનાવ્યા. ઉપરોક્ત તમામ વિચારો નિરાધાર અને મનઘડંત તો છે જ, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણથી પણ અશક્ય છે. આ સમગ્ર વિષય પર સ્વામી કરપાત્રી મહારાજે એક અત્યંત ઉત્તમ સંશોધનલેખ લખ્યો છે. તે લેખનો સંક્ષિપ્ત...

લેખની શરૂઆત થાય તે પહેલાં જ હું લખી દઉં છું કે હું ફક્ત અને ફક્ત જન્મથી વર્ણ વ્યવસ્થાને માનું છું, અને જે લોકો કર્મથી આ વ્યવસ્થાને માને છે તેમને હું મહામૂર્ખ માનું છું. આવા લોકો જો મારી સાથે ચર્ચા (શાસ્ત્રાર્થ નહીં, ચર્ચા) કરવા માંગે તો હું તૈયાર છું. હવે આગળ... કોઈ પણ પ્રજાતિના વંશની શુદ્ધતાનું મહત્વ શું છે તે કહેવાની જરૂર જ નથી. આજે જો આપણે જોઈએ તો કૂતરાં, બિલાડીઓ, ઘોડા પાળનારા લોકો પણ પોતાના પાલતુ પ્રાણીના વંશ (નસ્લ) વિશે અત્યંત સાવચેત હોય છે. કેટલાક લોકો તો પોતાના કૂતરાંની ૨૦૦ વર્ષની પેઢીઓના નામ, સરનામાં અને પ્રમાણપત્રો રાખે છે. દુર્ભાગ્યે, લોકોમાં મનુષ્યના બીજ-અંશની શુદ્ધતાની કોઈ ચિંતા રહી નથી. જો એવું કહેવામાં આવે કે આંતરજાતીય વિવાહથી વર્ણસંકરતા ફેલાય છે અને મનુષ્યોની ગુણવત્તા ઘટે છે, તો ખબર નથી કેટલા લોકો લડવા આવી જશે. જ્યારે આ વાત ૧૦૦% વૈજ્ઞાનિક અને સરળતાથી સમજી શકાય છે. તો મને લાગે છે કે આ વિષય પર એટલું બધું લખવાની જરૂર નથી, પરંતુ વર્ણવ્યવસ્થાનું એક મહત્વનું પાસું છે જેના પર ઘણું ઓછું લખાયું છે, અને તે છે, વર્ણ વ્યવસ્થાનું સામાજિક વિજ્ઞાન. વર્ણ વ્યવસ્થાનું સામાજિક વિજ્ઞાન શુ...

શબરી ભજન નાનપણમાં માતાની પડખે સૂઈને રોજ ભજન સાંભળતા સાંભળતા સુવાની ટેવ હતી મને. એમાંથી મારુ સૌથી પ્રિય ભજન હતું "મારી ઝૂંપડીએ રામ ક્યારે પધારે". આ ભજન મને એટલું ગમતું કે માતા ગાતા ગાતા સુઈ જતી પણ હું એ સાંભળવા માટે પરાણે જાગતો રહેતો. આજે અચાનક એ ભજન યાદ આવી ગયું, તો વિચાર્યું કે લખી દઉં ક્યાંક. મારા બ્લોગથી વધુ સારી કઈ હોઈ શકે લખવા માટે! મારી ઝૂંપડીએ રામ ક્યારે પધારે (2) ક્યારે પધારે મારો જનમ સુધારે રે... મારી...  નામ મારુ શબરી ને જાતની છું ભીલડી  ઋષિઓના આશ્રમે રહું છું હું એકલી (2) ગુરુજીએ વચન આપ્યું રામ મળે ક્યારે રે... મારી... મીઠા મીઠા બોર મેં તો દળિયામાં રાખ્યા  આંખે દેખાય નહીં તેથી મેં તો ચાખ્યા (2) વીણી લાવી છું હું તો સાંજ સવારે રે... મારી.. ગુરુજીના વચન ઉપર વિશ્વાસ રાખી  સાચો ભરોસો મારા રૂદયામાં રાખી  વાટલડી જોઉં હું તો આંસુડાંની ધારે રે... મારી... જનમ જનમની મારી પ્રતિ છે અધૂરી  કહો મારા રામ તમે ક્યારે કરશો પુરી  વિરહના દુઃખ માર હૈયા માંહી હાલે રે... મારી... કાયા પ્રભુજી મારી જીરણ થઇ છે  તમારી પરીક્ષા મારી વેરણ થઇ છે વાટલડી...

  એક સામાન્ય ગુજરાતી તરીકે જયારે તમે કોઈ બીજા ગુજરાતીને ફાંકડું અંગ્રેજી બોલતા જુઓ ત્યારે તમારા મનમાં તે વ્યક્તિ વિષે પહેલી છાપ શું પડે છે ?  અને વળી જયારે કોઈ બીજો ગુજરાતી કે જે એકદમ શુદ્ધ અને ભારે ગુજરાતી બોલે છે ,  એવી વ્યક્તિને જોઇને શી લાગણી થાય છે ?  જો તમે નિરીક્ષણ કર્યું હશે તો સમજાશે કે અંગ્રેજી બોલતી વ્યક્તિને સામાન્ય રીતે વ્યાવસાયિક શિક્ષણમાં સુશિક્ષિત અને સ્પર્ધાત્મક વ્યક્તિ તરીકે જોવામાં આવે છે. જયારે શુદ્ધ ગુજરાતી બોલતી વ્યક્તિને એક ખુબ સંસ્કારી ,  વિવેકી અને પ્રામાણિક વ્યક્તિ તરીકે જોવામાં આવે છે. આવું કેમ ?  શું અંગ્રેજી બોલતી વ્યક્તિ સંસ્કારી અને ગુજરાતી બોલતી વ્યક્તિ સ્પર્ધાત્મક તથા સુશિક્ષિત ના હોઈ શકે ?  બેશક હોઈ શકે! તો પછી આપણને આવી લાગણી થવાનું કારણ શું ?  કારણ છે ભાષા સાથે જોડાયેલ સંસ્કૃતિનો તફાવત! દાયકાઓથી આપણે અંગ્રેજીને – સાચી કે ખોટી રીતે - ભૌતિક રીતે ઉન્નત સંસ્કૃતિઓની ભાષા તરીકે જોતા આવ્યા છીએ. જયારે ગુજરાતીને આપણે આપણી મહાન સંસ્કૃતિના પ્રતિક રૂપે જોઈએ છીએ. આનો અર્થ એ થયો કે કોઈ પણ સંસ્કૃતિનું પ્રતિનિધિત્વ તેની ભાષા દ્...